Tự kỷ nhẹ (Asperger cũ) khác gì so với tự kỷ mức độ nặng?

Trước năm 2013, hội chứng Asperger được phân loại là một chẩn đoán riêng biệt, dùng để chỉ những người có đặc điểm tự kỷ nhưng không có chậm phát triển ngôn ngữ đáng kể và trí tuệ trong ngưỡng trung bình trở lên. Từ khi cẩm nang chẩn đoán DSM-5 được cập nhật, Asperger được gộp chung vào "Rối loạn phổ tự kỷ" (RLPTK) như một mức độ trên phổ, thay vì một chẩn đoán tách biệt — vì ranh giới giữa các nhóm trước đây không rõ ràng về mặt khoa học như từng nghĩ.

## Vì sao không còn dùng thuật ngữ "Asperger" chính thức

Dù vậy, thuật ngữ "Asperger" hoặc "tự kỷ chức năng cao" (high-functioning autism) vẫn được nhiều người, kể cả trong cộng đồng người tự kỷ, tiếp tục sử dụng ngoài đời sống vì tính quen thuộc và vì một số người thấy thuật ngữ này phản ánh đúng trải nghiệm của họ hơn.

Đặc điểm thường gặp ở mức độ nhẹ hơn

• Ngôn ngữ phát triển đúng hoặc gần đúng mốc, đôi khi vốn từ vựng phong phú, nói đúng ngữ pháp
• Trí tuệ trong ngưỡng trung bình hoặc cao hơn
• Khó khăn chủ yếu nằm ở tương tác xã hội tinh tế: hiểu ẩn ý, hài hước, ngôn ngữ cơ thể, duy trì hội thoại qua lại tự nhiên
• Sở thích rất sâu và chuyên biệt vào một chủ đề cụ thể (có thể trở thành thế mạnh học thuật/nghề nghiệp sau này)
• Có thể học hòa nhập tốt trong môi trường giáo dục thông thường với hỗ trợ phù hợp

Đặc điểm thường gặp ở mức độ cần hỗ trợ nhiều hơn

• Chậm phát triển ngôn ngữ đáng kể, một số trẻ không phát triển ngôn ngữ nói, cần công cụ giao tiếp thay thế (như PECS, thiết bị hỗ trợ giao tiếp)
• Cần hỗ trợ nhiều hơn trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày
• Hành vi lặp lại, tự kích thích (stimming) có thể rõ ràng và tần suất cao hơn
• Có thể kèm theo các tình trạng khác như động kinh, khuyết tật trí tuệ ở một số trường hợp

Vì sao mức độ không phải là thước đo cố định

Mức độ hỗ trợ cần thiết có thể thay đổi theo thời gian, theo ngữ cảnh (một người có thể cần ít hỗ trợ hơn trong môi trường quen thuộc nhưng cần nhiều hỗ trợ hơn trong tình huống mới), và cải thiện đáng kể với can thiệp phù hợp. Vì vậy, các chuyên gia hiện nay thường mô tả theo "mức độ hỗ trợ cần thiết" (Level 1, 2, 3 theo DSM-5) thay vì nhãn cố định như trước.

Ý nghĩa với hướng can thiệp

Trẻ tự kỷ mức độ nhẹ hơn thường tập trung can thiệp vào kỹ năng xã hội tinh tế, kỹ năng giao tiếp qua lại, và hỗ trợ tâm lý (vì nhiều trẻ nhận thức được sự khác biệt của mình, có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng). Trẻ cần hỗ trợ nhiều hơn thường ưu tiên xây dựng công cụ giao tiếp chức năng và kỹ năng sinh hoạt tự lập trước.

Câu hỏi thường gặp

Con tôi nói rất giỏi, có vốn từ phong phú, vậy có thể loại trừ tự kỷ không?

Không thể loại trừ chỉ dựa vào khả năng ngôn ngữ. Nhiều trẻ tự kỷ mức độ nhẹ có ngôn ngữ phát triển tốt nhưng vẫn gặp khó khăn đáng kể về tương tác xã hội tinh tế.

Tự kỷ nhẹ có cần can thiệp không hay chỉ cần theo dõi?

Vẫn nên can thiệp, đặc biệt về kỹ năng xã hội và hỗ trợ tâm lý, dù mức độ và cường độ có thể khác so với tự kỷ cần hỗ trợ nhiều hơn.